SYNOD CALENDAR | DOWNLOAD | NOTIFICATIONS | GUEST HOUSE | SYNOD BOOKROOM | ARTICLES/SERMON |COUNSELLING |  PRAYER REQUEST | PICTURE GALLERY |LETTERS


 
Latest News
News Tawi
Comm./Dept./Boards/Profiles
Periodicals
Audio/Visual
Synod Choir
Links
Booklets
FM Radio Hruaina Eng
 
 

 

Khawvel ram hrang hranga hruaitu lian – an Lal, President leh Prime Minister ten dikna leh zalenna an ken kawh zel theih nan

Khawvelah inhuatna, tharum thawhna leh indonate a lo reha, inunauna leh inpumkhatna a lo awm theih nan. He lama hma latu UNO tan

Khawvelah remna leh muanna a thlen theih nan


 

Health Sunday Pual Thuchah, 2012

HEALTH SUNDAY PUAL THUCHAH : MIT  ENKAWL  DAN
Chhiar tur : Luka 11:34-36


Mit fiah leh hrisel tha neih kan duh vek rualin uluk taka mit enkawl nachang hria erawh chu mi tlem tê kan ni âwm e. Taksa bung hrang hrang zingah mit hian a hranpaa enkawl leh duat a hlawh lo chung pawhin, Pathian min duansak dan phungah, eng emaw chen chu amah leh amah a intodelh avang hian natna leh harsatna lutuk tawk lovin, a hnathawh tur ang thawk theiin a awm thin zawk a. Mitmeng mawi neih nana hnawih dum leh tih phirsi kual vel leh khaw hmuh fiah nana tarmit kan vuah mai bak chu ngaihsak nachang hriate pawhin han tih em em kan nei lem lo. Natna reng reng hi enkawl leh ven theih a ni ang bawkin, mita natna leh harsatna lo awm thinte chu ven leh enkawl theih an ni.

Taksaa natna hrang hrang awm thin te hian mitah harsatna hriat tham mang loh an thlen thei a, a lo nasat deuh hnuah khaw hmuh a lo buai a, nâ leh nuam lo a awm hnuah chauh enkawl nachang kan hre thin. Chuvangin mit enkawl dan hi uluk taka kan zir a tul khawp mai. Kumin Health Sunday-ah hian hemi kawnga kan hriatnate belhchhah turin MIT ENKAWL DAN tih thupui hi ngun takin zir theuh i tum ang u. Kan hriat duh leh a tul zawng zawng sawi vek sen a nih dawn loh avangin heng kan rawn tarlante hi chu mit enkawlna kawnga min kaihruaitu atan chauh a ni tih erawh chu hria ila a tha ang e.

Mit hrisel tha nei tur chuan enkawl uluk a tulin a pawimawh. Tunlai khawvel thang zelah kan nunphung leh hnathawhna atan hian a tul zual deuh deuh kan ti thei ang. Ni tin kan nunphung leh khawsaknaa mit tha kan neih theih nana enkawlna kawnga kan hriat reng tur thil pawimawhte i han sawi dawn teh ang –

1.    Taksa vawn fai (Personal Hygiene) leh mit nâ

Taksa hrisel nan invawn fai a pawimawh, mit tan a pawimawh lehzual. Kuta mit kan nuai fo thin avangin taksa leh kut bal atangin mit natna kan neih phah thei thin. Naupang tualchai thei rualah eng eng emaw an khawih atangin an kut a lo bal a, an mit nuai nan an hman leh thin avangin mit nâ an nei thei. Chuvangin, an hmai phih leh kut sil faisak fo a tul. Puitling tan pawh kan thil khawih azirin hmai phih leh kut sil fai thin a tha. Mitna hri len hun lai pawhin kut sil fai thinte chuan an vei ve lo deuh nge nge thin. Boruakah hian natna hrik tam tak leng vel reng mah se, mit natna thlen thin natna hrikte chu boruak atanga kan kai an ni ngai meuh lo, a veite khawih hnu kan khawih ve emaw an hman hnu hrukpuan kan hman ve atang emawa kan kai an ni deuh ber zawk. Chuvangin mit hrisel tha nei tur chuan taksa vawn thianghlim chu kan tih tur tul leh thil pawimawh hmasa a ni tih hria ila a tha âwm e. A hranpaa mit sil hliau hliau erawh a tul ber lo. Mittui hi tui naran a ni mai lo va, mita bawlhhlawh leh natna hrik boruak atanga lo lût thin te tleng faitu leh chung natna hrik lo lûtte tihlum thei a nih avangin a pawimawh khawp mai. Mit natna chi khat (Trachoma) chu tun hnai deuh thleng khan khawvel pumah an buaipui, mitdelna hial thlen theitu a ni. Nimahsela, taksa vawn fai leh hmai phih fai ngun avang ringawtin heng natna te hi nasa takin a lo tlem phah thei ta mai a ni.

Mit na avanga damdawi hman a tul chuan a thiamte rawn a, an damdawi chawh ngei hman a him ber. Mit na hri len lai hian damdawi tha ni-a an sawi lo hman ve mai hi kan tih dan a ni fo mai a, a him lo hle tih hriat a tha, a thiamte rawn zel a finthlak fo. Doctor pawh rawn ila hetiang tho hi min chawh ve leh ngei ang, tiin kan in-doctor chawp mai thin hi a pawi khawp mai. A nat dan azirin enkawl dan te pawh a danglam thin a ni tih i hria ang u. Mit atana mit thlawr damdawi thenkhat Steroids - Betnesol ang te hi mit tan thil tha lo thlen thei an ni a, a hmanna tur bik awm vek a ni.

2.    Ei leh in

Hriselna atana ei leh in ngaihtuah kawngah châk zawng/tui tih zawng chauh eia in mai lova taksa mamawh tur ngaihtuah a tha hle. Nikum lama health sunday thupui atan ‘Hrisel nan Ei leh In’ tih kan zir tawh kha ngaihtuah thar leh bawk ila. Thei leh thlai lam ei tam hi taksa tan a tul a, mit tan a pawimawh lehzual a ni. Vitamin chi hrang hrang mit tana tangkai leh thate chu kan taksa mamawh tawk kan ei a tul. Damdawi mûm siam sa kher ei lo pawhin kan taksa mamawh tawk thei leh thlai atangte leh kan chaw ei pangngai atang pawhin kan hmu thei tho tih kan ngaihtuah ngai lem lo. Kan hriat reng tur chu – taksa mamawh aia tam damdawi tha eng ang pawh ei ila taksa hian a mamawh bak a lo la lût ngai chuang lo tih hi a ni. Mamawh bâk chu zun leh ekah a lo inpaih chhuak leh tho tho a ni. Chuvangin zun leh eka paih chhuah leh ringawt tur atan sum kan seng thlawn mai mai a ni tih i hria ang u.

Vitamin A hi mit tan a tha tih hi kan hre viau mai, kan mamawh tawk hi a tlem khawp mai tih erawh kan hre lem lo. Ei nachang hriate pawh hian mamawh tawk aia tam kan ei fo âwm e. Vitamin C leh E te pawh mit tan an pawimawh a, mineral chi hrang hrang zingah Copper, Zinc leh Selenium te pawh hian mit natna thenkhat lakah an veng thei a ni. Heng vitamin leh mineral te hi kan ei leh in atangin taksain a mamawh tawk a hmu tlangpui. Taksa natna avanga chaw ei pangngai ei pha lote leh ei/in chhiat hrim hrim avanga taksa mamawh tur ang dawng pha lote tan heng damdawite hi a hranpaa ei a ngai thin thung.

Tun hma atanga lo neia eizawng thin kan nih avangin keini Mizote hi thlai thar tha tak tak ei thin kan ni a, ei chhiat avanga taksa natna leh harsatnaten a thlen theih mit tha lo nei hi kan tam lo khawp mai, a lawmawm hle a ni.

3.    Ni tin khawsak phung leh hnathawhna

Ni êng hi taksa tan thil tul leh pawimawh tak a nih laiin mit tan natna leh harsatna thlentu a ni ve thei tho mai. Ni êng atanga ultra violet ray hian mitah harsatna eng emaw a thlen leh a tihchhiat theih avangin chu mi laka veng turin ni sa hnuaia hnathawk thin te tan tarmit dum (sunglass) vuah thin a tha khawp mai. Tarmit dum kan tih hian ultra violet laka veng thei (ultra violet proof) ngei ni se a tha. Ultra violet ray hi gas/electric welding-na êng te pawhin an tihchhuah ve bawk avangin hetiang hmuna hna thawktute chuan inven nan protective glass hi an vuah ngei tur a ni. Himalaya tlangsanga lawn thinte pawh hian tarmit dum an vuah fur thin hi kan hre âwm e, hei hi thil tul em em a lo ni. Vûr vâr hluk mai chuan ultra violet ray a rawn pek chhuah avangin inven nan an vuah thin a ni. Chutiang mit venna te chu hmang lo ta se ultra violet light avangin mit a chhe hlen der thei. Hmun bawlhhlawh, mita lût/per palh thei leh vaivut khu tamna hmunah hna kan thawk a nih chuan mit venna tarmit (protective goggle) vuah thin tur a ni a. Chutiang hmuna thawkte chu hetiang tarmit hi vuah ngei turin Dan pawhin a phût tlat a ni. Thir chhut leh chherna hmuna hnathawk thinte tan phei chuan tihmâkmawh a ni a, hmuh fiahna atan ni lovin, tihpalh laka vengtu turin an hmang ngei ngei tur a ni. An zawm lo a nih chuan an mit lo hliam palhin emaw, lo del ta pawh ni se zângnadawmna an phût thei lo. Krismas laia hâlpuah leh hâlmawi hâl leh naupang silai lem hman khap a ni tate hi a lawmawm tak meuh a ni. Heng thilte hi mit tichhe mai thei, pawimawhna nei si lo a ni. Ni tin office-a hnathawk thinte hian mit kham leh mittui tla avangin harsatna an nei fo thin. Hnathawhna hmun chu a êng tha tur a ni a, ni êng kan dawng phâk lo a nih pawhin electric êng tha tak a awm tur  a ni. Chutiang a nih loh chuan mit a khamin, lu nâ, mittui tla leh mit thîp a awm duh hle.

4.    Lehkha chhiar leh Visual Display Units (Computer leh TV)

Lehkha chhiar, Computer leh TV en tam chungchang hi hriat chian lehzual a tul khawp mai. Mi tam takin mit ti tha lo thei nia ngaiin, tarmit hman ngaih phah hiala tichhetuah an puh thin. Mit tichhe thei ni se thil tangkai tak pawh ni tehreng sela mi thiamten an siam chhuakin an zuar chuak hauh lo vang. Mit an khawih chhe ngawt lem lo va, thil en ngai reng kan en  hian mit kan khap tlem a, mit a lo thîpin a kham thin. Mit a thîp chuan mittui a lo tla a, hriat loh hlanin mit kan lo nuai a. A hmaa kan sawi tawh ang bawk khan kut bala mit kan nuai fo avangin natna hrikte a lûtin kan thil khawih azirin allergy te pawh a lo awm thei a, mit nâ kan nei tih kan inhriat loh laiin natna hrik avang leh allergy avangtein mit natna chi khat kan lo nei mai thin. Rei tak lehkha chhiar, computer-a hna thawh leh TV kan en a nih pawhin a khât tawka mit hahchawlhtir thin tur a ni.  En ngai reng en lova a khât tawka han hawi kual emaw, ram hla tak han thlir vang vang te, minute hnih/khat lek han maimitchhin vang vangte hi mit hahchawlhtir dan awlsam tak a ni. Lehkha chhiar laiin êng (light source) chuan hnung lam atangin kan thil chhiar lai chu a rawn ên tur a ni a, min ênkhalh zawngin a awm tur a ni lo. TV leh Computer kan enin  screen atanga êng lo chhuak chauh ni lovin, pindan chhûngah êng dang a awm ngei ngei tur a ni. TV chu metre li aia hnai lo atangin en tur a ni a, computer screen chu mit zawn (eye level) vela sangah emaw, a aia hniam deuhvah emaw dahin, 18 – 28 inches a hlaah a awm tur a ni.

Tin, lehkha chhiar, TV leh computer avanga tarmit vuah ngai khawpa mit tha lo ta nia kan hriat thin hi heti zawng hian sawi fiah tum leh ta ila – Nu leh pa tam takin an fate TV en leh computer khawih lo tura hrilh turin Doctor te an beisei thin. TV leh computer-te hian mit an tichhe ngawt lem lo, an zirlai tibuai khawpa en leh khawih erawh chu khap tur a ni. Heng khawsak changkannain a rawn kente hian kan mit tha anga kan lo ngaih thin kha a lo tha lo a ni tih an rawn tilang ta mai zawk a ni. Pawm a harsa deuh em aw! Heng thilte avanga mit hman rim lo ngai ta si hian tarmit a ko chhuak mai zawk a ni. Tunhmaa mit hman rim ngaih lem loh laia kan nunphung, TV leh computer kan hriat hmaa sikul ban veleha sertawk ball pet mai thin ho tan kha chuan tarmit vuah a tul ber lem lo a ni. Lehkha chhiar tam thinte hian an chhiar avanga an mit chu lo chhe ta ni lovin, an lehkha chhiar hmuh fiah lehzual nan tarmit an mamawh a ni mai.

5.    Mit entir (Eye Check up)

Mihringte hi kan pian hlim hian mit khawhmuh dan dik lo saa piang kan ni. Zawi zawia nausen chu a lo thang angin, khawhmuh dan pawh a insiam dik chho ve zel tur a nih laiin thenkhat chu insiamrem chak lutuk emaw, insiamrem muang lutuk emaw a ni thei. Taksa a thang lian ang zelin kan khawhmuh dan pawh a danglam ve zel a, kan than a kin hunah chumi danglam thin chu a tawp ve chauh thin. Chuvangin duhthusamah chuan nausen hi thla thum an tlin hian mit lam doctor hnenah entir a, sikul an luh dawnah entir leh tur a ni. Chutiang taka mit enkawlna kan ngaih pawimawh chuan mita harsatna a lo awm pawhin a tlai hmaa enkawl turin hma kan la thei a ni. Hemi hnuah chuan sikul an luh hunah check up leh a tha. A bakah chuan kum hnih/khat danah sawiselna kan neih loh pawhin a thiamte entir thin a tha. Tarmit vuah thinte tan phei chuan zawm ngei a pawimawh. Nausen hawiher dik lo, thil hmuh fiah tuma mit men dan tidanglam fo thinte hi an mit entir nachang hriat a tha khawp mai. Natna chi hrang hrang, zunthlum, BP sang, natna eng vang pawha rei tak damdawi ei ngai, chhan dang hriat lova lu na fo thin, lehkha leh bul hnaia thil hmu fiah tha lo te leh khaw hmuh fiah lo hrim hrim te chuan a thiam (qualified) ngei entir tur a ni. Zunthlum hian mit a tichhe thei tih hriat avanga hlau ta lutuk an awm fo thin. Hlauh dan tur pangngaia hlauh nachang erawh chu kan hriat a tha khawp mai. Upat hrim hrim avanga mit hi lo danglam ve thin a nih avangin kum upa lam tan kum khatah vawi hnih khat tal mit entir a tha bawk. Hriat loh hlanin mit hi a lo tha lo ve hle thei tih hre reng bawk ila. Upat lamah phei chuan lang chhuak vak si lovin a chhung rilah fel lo a awm thei. Mit pahnih kan neih avang hian mit lehlam tha a, lehlam tha lo hi mahni chuan hriat chhuah lovin a awm theih. Doctor ten an han exam hnua a lo tha lo reng a ni tih hre ta chauh pawh an awm fo mai.

6.    Tarmit  leh Contact Lens

Tarmit hman hi a tulna leh hman duh danah ngaihdan a inang lo thei khawp âwm e. Hnathawh leh mamawhna azirin tarmit hman tul dan pawh a dang thei. Tarmit hman tul hun chu kan taksa leh hnathawhnaa harsatna awm hun - lu nâ, mit thîp leh nâ, hmuh fiah tur hmuh fiah tawk loh hun hi tarmit vuah a tul hun chu a ni, tiin sawi ta ila a dik mai âwm e. Tarmit vuah hi a buaithlakin a hnawksak hle mai a, a tul tâwpah lo chuan kan hmang peih vak hlawm lo. A mamawhte chuan hman ngei erawh a finthlak thung. Ni tin lo leh ram lama hnathawk thinte tan chuan a buaithlak deuhvin a tulna leh mamawhna a sang vak lo kan ti thei bawk âwm e. Kum 40 ral kai chinah chuan thil hnai enna leh lehkha chhiarna atan tarmit a tul thin tih hria ang u. Hei hi Pathian min siam dan phung a ni. Mahnia tarmit inchawh ve mai hi a him lo khawp mai. A thiamte chuan kum milin lehkha chhiarna atana tawk tur tarmit an chawh tlangpui a, a tha tawk nia hriat avangin nu thenkhat chuan an pasalte tarmit lo hmang ve ta mai an awm chawk. An mamawh tawk aia power sang an hman avanga an kum mil aia mit chhe ta zawk pawh an awm fo. Office vela sumdawng tarmit zawrh lo leia hmang ve ta mai mai pawh an awm fo, a tlawm phian lehnghal. Fimkhur erawh a tul tih hria ang u. Ram changkang apiangah tarmit vuah an tam tih hi dik kan ti thei em le? Khawvel pum pui thlirin a hnam leh ram anga sawi chuan Japan ram hi mit tha lo, khaw hmuh dan dik lo tamna ber leh tarmit vuah tamna ber ram niin an sawi thin. Hei hi an hnam leh ram changkan vang a ni kan ti ve thei bawk âwm e. A nachang hriatna avanga tarmit hmang an nih chuan changkanna chuan tarmit hmang a titam ta a ni ve thei mai zawk âwm e. Hengte hi sawi tel a tul nachhan chu mi tam takin mit enkawlna chungchanga zawhna leh ngaih dan an neih fo thinte an nih vang a ni.

Contact lens hi tarmit ngai mit tha loten tarmit aia an hman thin a ni. Lak thlak leh tihfai fo a ngaih avangin mi tam tak tan chuan a tha ber lem lo. Nimahsela, tarmit vuah remchang lo leh mahni inenkawl peih mi tan chuan tarmit vuah aia a remchan zawkna a awm thung. Upat hnua lehkha chhiar nana tarmit hman ngaite tan erawh a ni lo tih hria ila.

Sawi tur a tam hle mai a, sawi sen vek theih lah a ni lo. A tawp ber atan chuan Pathian min pek kan mitte hi uluk taka enkawl chu kan mawhphurhna a ni tih i hre thar leh ang u. Kan ngaihsak loh avangin mit a del thei si a.

 

 

 

Share
There are 0 comments to this post
 


 Register
Kids Corner
TELEPHONE DIRECTORY


  Hits:   4814022


Synfo © 2006 : All rights reserved. Mizoram Presbyterian Church Synod : Best @ 1024x768